Największe poruszenie wywołała publikacja naukowców z Cleveland Clinic opublikowana w prestiżowym czasopiśmie „Nature Medicine” w 2023 roku. Badacze przeanalizowali próbki krwi ponad 4 tys. pacjentów z USA i Europy. Wyniki pokazały, że osoby z najwyższymi stężeniami erytrytolu we krwi były bardziej narażone na zawał serca, udar mózgu lub śmierć z przyczyn sercowo-naczyniowych w ciągu kolejnych trzech lat.

Autorzy badania napisali, że erytrytol „wiąże się z ryzykiem poważnych incydentów sercowo-naczyniowych” oraz że może sprzyjać procesom zakrzepowym. Dodatkowo przeprowadzone eksperymenty laboratoryjne wykazały zwiększoną aktywność płytek krwi po spożyciu typowej dawki erytrytolu obecnej w produktach dietetycznych.

Naukowcy z Cleveland Clinic podkreślili również, że po spożyciu napoju zawierającego około 30 gramów erytrytolu stężenie tej substancji we krwi może wzrosnąć nawet tysiąckrotnie i utrzymywać się na wysokim poziomie przez ponad dwa dni. W tym czasie obserwowano też zwiększoną zdolność płytek krwi do tworzenia skrzepów.

Jeszcze większe zainteresowanie wzbudziły badania dotyczące ksylitolu. W 2024 roku ten sam ośrodek naukowy opublikował wyniki wskazujące, że również ten popularny słodzik może zwiększać aktywność płytek krwi i sprzyjać procesom zakrzepowym. Autorzy opracowania stwierdzili, że „ksylitol wykazuje działanie prozakrzepowe i wiąże się z ryzykiem sercowo-naczyniowym”.

Do podobnych wniosków doszły także amerykańskie Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH). Eksperci zwrócili uwagę, że zarówno erytrytol, jak i ksylitol mogą wpływać na mechanizmy odpowiedzialne za tworzenie skrzepów krwi, co potencjalnie zwiększa ryzyko zawału serca lub udaru mózgu.

Coraz więcej uwagi poświęca się również wpływowi słodzików na mózg. W badaniach opublikowanych przez naukowców z University of Colorado Boulder wykazano, że erytrytol może powodować wzrost stresu oksydacyjnego w komórkach naczyń krwionośnych mózgu. Zaobserwowano także spadek produkcji tlenku azotu – substancji odpowiedzialnej za rozszerzanie naczyń krwionośnych. Autorzy badania ostrzegli, że takie zmiany mogą sprzyjać niedokrwieniu mózgu oraz zwiększać ryzyko udarów.

Znaczenie cukru

Warto również pamiętać o jeszcze jednym aspekcie, który często umyka w publicznej debacie. Cukier nie jest wyłącznie „białą śmiercią”, jak bywa przedstawiany w mediach. Glukoza jest podstawowym paliwem dla ludzkiego organizmu. Mózg, choć stanowi zaledwie około 2 proc. masy ciała, zużywa nawet 20 proc. całkowitej energii organizmu. W normalnych warunkach głównym źródłem tej energii jest właśnie glukoza.

Eksperci podkreślają, że problemem nie jest sam cukier, lecz jego nadmierne spożycie. Glukoza jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mięśni i czerwonych krwinek. Organizm wykorzystuje ją również do syntezy wielu ważnych związków biologicznych, takich jak glikoproteiny, proteoglikany czy glukozamina. Ta ostatnia odgrywa istotną rolę w budowie chrząstek stawowych i prawidłowym funkcjonowaniu układu ruchu.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) nie zaleca całkowitej eliminacji cukrów z diety. Zaleca natomiast ograniczenie tzw. cukrów wolnych do mniej niż 10 proc. dziennego zapotrzebowania energetycznego, a najlepiej poniżej 5 proc. Dla osoby spożywającej około 2000 kcal dziennie oznacza to około 25–50 gramów cukrów wolnych na dobę.

Jednocześnie WHO opublikowała w 2023 roku zalecenia dotyczące substancji słodzących, wskazując, że ich długotrwałe stosowanie nie przynosi trwałych korzyści w kontroli masy ciała, a część badań sugeruje możliwość występowania niekorzystnych skutków zdrowotnych.

Coraz więcej dietetyków zwraca też uwagę, że najlepszym rozwiązaniem może być nie zastępowanie jednej słodkiej substancji drugą, lecz stopniowe ograniczanie ogólnej ilości słodkiego smaku w diecie. Pozwala to uniknąć zarówno nadmiaru cukru, jak i potencjalnych zagrożeń związanych z intensywnym spożywaniem jego syntetycznych zamienników.

Choć badania nad erytrytolem i ksylitolem nadal trwają, jedno wydaje się pewne – naukowcy coraz częściej zadają pytanie, czy produkty reklamowane jako zdrowsza alternatywa dla cukru rzeczywiście są tak bezpieczne, jak przypuszczano jeszcze kilka lat temu.

Jerzy Mróz

__________

Źródła: Nature Medicine, Cleveland Clinic, National Institutes of Health, WHO, EFSA, Journal of Applied Physiology, University of Colorado Boulder, Harvard Medical School, British Nutrition Foundation