Triduum Paschalne to trzy dni, w których Kościół w sposób szczególny uobecnia poprzez liturgię misterium Paschy Chrystusa: Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego. Zgodnie z biblijnym sposobem obliczania czasu – „tak upłynął wieczór i poranek – dzień pierwszy” (Rdz 1,1-5) – obchody te zaczynamy jednak już w czwartkowy wieczór. Wtedy właśnie, Mszą Wieczerzy Pańskiej, rozpoczyna się ten święty okres. Znak krzyża na początku tej liturgii otwiera trzydniowe święto Paschy.

 

Msza Wieczerzy Pańskiej

 

Chrystus raz tylko umarł i raz zmartwychwstał. W liturgii jednak nie tylko wspominamy te wydarzenia, ale w tajemniczy sposób w nich uczestniczymy wierząc, że Ten, który sam jest wiecznością, pozwala nam pokonać granice czasu i przestrzeni, byśmy mogli wziąć udział w Jego ofierze. Tak też najpierw, w czwartkowy wieczór, uczestniczymy w Jego ostatniej wieczerzy, z której początek biorą sakramenty Eucharystii i kapłaństwa. Dlatego tego dnia w sposób szczególnie uroczysty przeżywamy Mszę świętą i kierujemy naszą uwagę na sprawujących ją kapłanów, bez których nie moglibyśmy karmić się chlebem życia wiecznego.

 

Po procesji wejścia celebrans rozpoczyna liturgię znakiem krzyża. Kolejny uczynimy dopiero przy błogosławieństwie kończącym procesję rezurekcyjną. Podkreśla to ciągłość wydarzenia zbawczego, które rozpoczęło się w wieczerniku i przechodząc przez krzyż oraz grób, zakończyło zmartwychwstaniem Chrystusa. Robiąc znak krzyża, wzbudźmy w sobie intencję, by towarzyszyć Mu w tej drodze.

 

Po pozdrowieniu wiernych i akcie pokuty ma miejsce wyjątkowo uroczyste odśpiewanie hymnu „Chwała na wysokości Bogu”. Towarzyszą mu organy i bicie dzwonów, które po zakończeniu hymnu zamilkną aż do Wigilii Paschalnej.

 

Kiedy nastanie już cisza, kapłan odmówi modlitwę określaną „kolektą”. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa collecta, oznaczającego „zbiór”. W modlitwie tej celebrans zbiera wszystkie intencje zgromadzonych. Rozpoczynające ją wezwanie „módlmy się” jest momentem, w którym możemy przedstawić Bogu swoje prośby, z jakimi przyszliśmy do kościoła.

 

Liturgia Słowa

 

Liturgię Słowa otwiera opis sprawowania Paschy Starego Testamentu, obchodzonej na pamiątkę wyjścia narodu wybranego z niewoli egipskiej i będącej zapowiedzią Paschy Chrystusa, czyli wyjścia człowieka z niewoli grzechu i śmierci. Chrystus stał się barankiem ofiarnym, którego krew obmywa wierzących w Niego z grzechów.

Drugie czytanie pochodzi z Pierwszego Listu Św. Pawła do Koryntian. To najstarszy opis ostatniej wieczerzy, w której Zbawiciel poleca sprawowanie Eucharystii na swoją pamiątkę. Wreszcie w Ewangelii usłyszmy relację z wieczernika przekazaną przez św. Jana. Ewangelista opisał niezwykły gest miłości i uniżenia Pana – obmycie stóp apostołom.

 

Mandatum

 

Po homilii następuje mandatum, czyli uroczysty obrzęd umywania nóg, określany też obrzędem pokory. Wszyscy wierzący uczestniczą w kapłaństwie Chrystusa. Jezus ustanowił jednak też kapłaństwo urzędowe, często określane „kapłaństwem służebnym”. Jego istotę bardzo wyraźnie oddaje właśnie ten obrzęd, w czasie którego, naśladując Zbawiciela, kapłan obmywa stopy osobom reprezentującym różne części ludu Bożego. Tak pokazuje, że został powołany do służby wspólnocie. Do takiej postawy Chrystus wzywa nie tylko kapłanów, ale wszystkich swoich uczniów. „Dałem wam przykład, abyście tak czynili, jak Ja wam uczyniłem” (J 13,15). Ta postawa uniżenia i służby nie wynika z poczucia bycia gorszym czy chęci przypodobania się komuś. Wynika z miłości. Stąd nazwa obrzędu, która bierze się od pierwszego słowa śpiewanej w jego trakcie antyfony: „Mandatum novum do vobis ut diligatis invicem sicut dilexi vos” („Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem”). W czasie mandatum warto więc zastanowić się, w jaki sposób możemy realnie służyć tym, którzy potrzebują naszej pomocy.

 

Poszerzona o obrzęd umycia nóg Liturgia Słowa Wielkiego Czwartku wyraźnie przypomina każdemu chrześcijaninowi, że najważniejszym przykazaniem pozostaje miłość Boga i bliźniego. Siły do jego wypełnienia daje eucharystyczna uczta.  Już chwilę po mandatum będziemy mieli okazję do uczynienia aktu miłości – modlitwy w intencjach Kościoła i świata, potrzebujących, zmarłych i wspólnoty, w której przeżywamy tę Mszę świętą. Odczytywanie poszczególnych wezwań modlitwy powszechnej jest okazją, by faktycznie modlić się w wymienianych intencjach.

 

Uczta Eucharystyczna

 

Liturgia eucharystyczna rozpoczyna się przygotowaniem darów. Kapłan przygotowuje chleb i wino, w których Chrystus ofiarowuje się Ojcu. W Jego ofiarę chcemy włączyć nasze życie. Dlatego dobrze jest wykorzystać ten moment Mszy świętej, aby ofiarować się Bogu, oddając mu swoje zdolności, pracę i postanowienia, ale również troski i słabości.  

 

Początkiem modlitwy eucharystycznej jest prefacja – uroczysta modlitwa uwielbienia. Dziękujemy w niej za zbawczą Ofiarę Chrystusa, którego „Ciało za nas wydane umacnia nas, gdy je spożywamy, a Krew za nas wylana obmywa nas, gdy ją pijemy”. Wszyscy wierni włączają się w to uwielbienie śpiewając: „Święty, święty, święty…”. To moment, w którym możemy wyrazić Bogu swoją wdzięczność za łaski, które od Niego otrzymujemy.

 

Wreszcie następuje konsekracja. Dokonuje się największy z cudów. Złożone na ołtarzu chleb i wino stają się Ciałem i Krwią Syna Bożego. Cud ten teologia nazywa transsubstancjacją. Chociaż nie zmieniają się przypadłości – dalej widzimy, czujemy i smakujemy chleb oraz wino, zmienia się ich istota – jest to już prawdziwe Ciało i Krew Zbawiciela. „Mylą się, o Boże, w Tobie wzrok i smak. Kto się im poddaje, temu wiary brak. Ja jedynie wierzyć Twej nauce chcę, że w postaci chleba utaiłeś się” – oddał tę prawdę około 1264 roku św. Tomasz z Akwinu.

 

Po zakończeniu modlitwy eucharystycznej możemy sięgnąć po pokarm życia wiecznego. Przed przyjęciem Komunii odmówimy jeszcze Modlitwę Pańską, którą kapłan przedłuży „embolizmem” – modlitwą o pokój i wybawienie od zła. Przekażemy sobie też znak pokoju, wyrzekając się wszelkiej nienawiści. Czy jest ktoś, komu byłoby nam trudno podać rękę? Ktoś, komu nie potrafimy przebaczyć? Warto w tym momencie oddać to Panu Bogu.

 

Na koniec Komunii celebrans zwróci się do Boga z prośbą: „spraw abyśmy posileni na doczesnej uczcie Twojego Syna, zasłużyli na pełne uczestnictwo w uczcie niebieskiej”.

 

Ciemnica

 

Po ostatniej wieczerzy Jezus udał się do ogrodu oliwnego, aby trwać tam na modlitwie przed swoim pojmaniem. W Wielki Czwartek udajemy się tam razem z Nim. Najświętszy Sakrament zostaje przeniesiony w przygotowane do osobistej modlitwy wiernych miejsce. Tam będziemy mogli go adorować, towarzysząc Zbawicielowi i dziękując Mu za dar Eucharystii. To idealna okazja, by prywatnie odprawić nabożeństwo Godziny Świętej. Z pobożnym odmówieniem hymnu „Przed tak wielkim Sakramentem” w tym czasie związany jest odpust zupełny, który możemy otrzymać pod zwykłymi warunkami.

 

Tymczasem w kościele ma miejsce denudatio altaris - obnażenie ołtarza, z którego zdejmuje się obrus, świece i krzyż. Eucharystia nie będzie już sprawowana aż do uroczystości Zmartwychwstania, którą rozpoczniemy w sobotę wieczorem.